نحوه وصول مهریه دو مسیر جدا دارد: اجرای ثبت از راه همان دفترخانهای که سند ازدواج را تنظیم کرده، و طرح دعوی در دادگاه خانواده. انتخاب بین این دو، مهمترین تصمیم پرونده است و به نوع مالی که میخواهید توقیف کنید و به وضعیت مالی زوج بستگی دارد. طبق مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی، بهمحض وقوع عقد زن مالک مهر میشود و میتواند آن را مطالبه کند.
دو مسیر وصول مهریه؛ کدام را انتخاب کنیم
| معیار | اجرای ثبت | دادگاه خانواده |
|---|---|---|
| مرجع اقدام | دفترخانهٔ تنظیمکنندهٔ سند ازدواج | دادگاه خانواده |
| سرعت شروع | معمولاً سریعتر، چون رسیدگی ماهوی ندارد | کندتر، چون دادرسی انجام میشود |
| امکان درخواست اعسار و تقسیط | ندارد | دارد |
| امکان درخواست جلب | ندارد | دارد، در چارچوب قانون |
| مناسب برای | وقتی مال قابل توقیف مشخص است | وقتی اختلاف در اصل مهریه است یا اموال شناسایی نشده |
یک نکتهٔ عملی: میتوان از اجرای ثبت شروع کرد و در صورت به نتیجه نرسیدن، پرونده را از آن مسیر مختومه و از راه دادگاه اقدام کرد. اقدام همزمان از هر دو مسیر برای یک مطالبه پذیرفته نیست.
وصول مهریه از راه اجرای ثبت
- به دفترخانهای مراجعه کنید که سند ازدواج را تنظیم کرده است؛ صدور اجراییه با همان دفترخانه است.
- اصل سند ازدواج و مدارک هویتی را همراه ببرید و درخواست صدور اجراییه بدهید.
- پس از صدور و ابلاغ اجراییه، مهلت قانونی برای پرداخت داوطلبانه به زوج داده میشود.
- اگر پرداخت نشد، میتوانید اموال مشخصشده را برای توقیف معرفی کنید.
برای اموال منقول مانند وجه نقد و سکه، مرجع صدور اجراییه همان دفترخانه است. در مورد اموال غیرمنقول، اگر ملک در دفتر املاک ثبت شده باشد باز هم از راه دفترخانه اقدام میشود؛ اما اگر ملک ثبت نشده باشد، باید از راه دادگاه وارد شد.
محدودیت اصلی این مسیر روشن است: اجرای ثبت پرونده را ماهوی بررسی نمیکند و اگر مالی برای توقیف پیدا نشود، عملاً متوقف میماند.
وصول مهریه از راه دادگاه خانواده
در این مسیر دادخواست مطالبهٔ مهریه با استناد به سند ازدواج تقدیم میشود. پس از رسیدگی و صدور حکم قطعی، اجراییه صادر و به محکومعلیه ابلاغ میشود. همزمان با دادخواست میتوان درخواست تأمین خواسته داد تا اموال پیش از صدور حکم توقیف شود و فرصت انتقال آنها از بین برود؛ این درخواست معمولاً مهمترین بخش کار است و بعد از آب رفتن اموال دیگر فایدهای ندارد.
در همین مسیر است که زوج میتواند دادخواست اعسار و تقسیط بدهد و دادگاه دربارهٔ توان مالی او تصمیم بگیرد.
سقف مهریهٔ قابل وصول و بحث اعسار
مبنای رایج در این زمینه مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده است: وصول مهریه تا سقف مقرر در آن ماده مشمول قواعد نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی است و برای مازاد بر آن، پرداخت منوط به اثبات ملائت و توان مالی زوج میشود. مقررات و رویهٔ این حوزه گاهی تغییر میکند؛ پیش از اقدام، آخرین وضعیت را از وکیل پرونده بپرسید و بر اساس یک عدد شنیدهشده تصمیم نگیرید.
اگر زوج دادخواست اعسار بدهد و دادگاه آن را بپذیرد، مهریه قسطبندی میشود. پذیرش اعسار به معنای از بین رفتن طلب نیست؛ فقط شیوهٔ پرداخت را عوض میکند.
مواردی که زن مستحق نصف مهر است
- طلاق پیش از نزدیکی (مادهٔ ۱۰۹۲): اگر مهر در عقد یا پس از آن تعیین شده و پیش از نزدیکی طلاق واقع شود، زن مستحق نصف مهرالمسمی است.
- فسخ نکاح به علت عنن (مادهٔ ۱۱۰۱): اصل بر این است که فسخ نکاح پیش از نزدیکی، حق مهر را از بین میبرد؛ اما اگر موجب فسخ «عنن» باشد، زن با وجود فسخ مستحق نصف مهر است.
حق حبس؛ ابزاری که کمتر شناخته شده است
طبق مادهٔ ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن میتواند تا زمانی که مهر به او تسلیم نشده از ادای وظایفی که در برابر شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر اینکه مهر حال باشد. اعمال این حق نفقه را ساقط نمیکند. اما توجه کنید که این حق پس از شروع زندگی مشترک در بسیاری از پروندهها قابل استناد نیست؛ بررسی وضعیت پرونده پیش از استناد به آن لازم است.
ممنوعالخروجی و توقیف اموال
در جریان اجرا میتوان درخواست شناسایی و توقیف اموال زوج، توقیف بخشی از حقوق و مزایا و در چارچوب مقررات، ممنوعالخروجی او را مطرح کرد. این اقدامها خودکار نیستند و هرکدام درخواست و شرایط خود را دارند. صفحهٔ وکیل مهریه این مسیرها را همراه با شرایط هرکدام توضیح میدهد.
سوالات متداول
وصول مهریه از راه ثبت سریعتر است یا دادگاه؟
شروع کار در اجرای ثبت معمولاً سریعتر است چون رسیدگی ماهوی ندارد. اما اگر مالی برای توقیف شناسایی نشود یا اختلاف در اصل مهریه باشد، همان مسیر متوقف میماند و دادگاه گزینهٔ کارآمدتری است.
بدون داشتن سند ازدواج میتوان مهریه گرفت؟
برای اجرای ثبت، سند رسمی ازدواج لازم است. در صورت نبود سند رسمی، ابتدا باید وقوع نکاح اثبات شود و مسیر از راه دادگاه پیش میرود.
مهریهٔ عندالاستطاعه با عندالمطالبه چه فرقی دارد؟
در مهریهٔ عندالمطالبه، زن هر زمان میتواند مطالبه کند. در عندالاستطاعه، مطالبه منوط به اثبات استطاعت مالی زوج است و بار این اثبات عملاً بر دوش زن میافتد؛ به همین دلیل وصول آن دشوارتر است.
اگر زوج اعسار بدهد مهریه از بین میرود؟
خیر. پذیرش اعسار فقط پرداخت را قسطبندی میکند و اصل طلب باقی میماند. با تغییر وضعیت مالی زوج میتوان تعدیل اقساط را درخواست کرد.
عنن چه اثری بر مهریه دارد؟
اگر نکاح پیش از نزدیکی به علت عنن فسخ شود، برخلاف قاعدهٔ عمومی فسخ، زن مستحق نصف مهر است. این استثنا در مادهٔ ۱۱۰۱ قانون مدنی آمده است.
هزینهٔ اقدام برای مهریه چقدر است؟
هزینهٔ دادرسی مطالبهٔ مهریه بر مبنای مبلغ خواسته محاسبه میشود و رقم ثابتی ندارد. برای برآورد، مبلغ مهریه و مسیر انتخابی را با وکیل خانواده بررسی کنید.
