شکایت از کارفرما بابت حقوق زمانی مطرح میشود که تمام یا بخشی از مزد، عیدی، سنوات، اضافهکاری، مرخصی یا مزایای قانونی کارگر پرداخت نشده باشد. برای اقدام، ابتدا دوره اشتغال و هر مطالبه را جداگانه مشخص کنید، مدارک رابطه کاری و میزان مزد را مرتب کنید و سپس دادخواست را از مسیر رسمی مراجع حل اختلاف کار ثبت کنید. نداشتن قرارداد کتبی بهتنهایی مانع شکایت نیست.
هر مطالبه باید برای ماه یا سال مشخص نوشته و پرداختهای انجامشده از آن کسر شود. در همین صفحه یک نمونه متن شکایت بابت حقوق، عیدی و سنوات با راهنمای تکمیل تاریخ، مبلغ و بازه اشتغال آمده است. صفحه شکایت از کارفرما مسیر کلی رسیدگی را توضیح میدهد.
چه مطالباتی را میتوان از کارفرما مطالبه کرد؟
«حقوق عقبافتاده» فقط یکی از اجزای پرونده است. حقالسعی در قانون کار مفهوم گستردهتری دارد و ممکن است مزد، مزایای قانونی و برخی پرداختهای ناشی از قرارداد یا عرف کارگاه را شامل شود. جدول زیر مهمترین خواستهها و مدارک اولیه هرکدام را نشان میدهد.
| نوع مطالبه | مبنای کلی محاسبه | مدارک مهم |
|---|---|---|
| حقوق و مزد معوق | مزد توافقشده یا حداقل قانونی برای ماهها و روزهای پرداختنشده، پس از کسر مبالغ ثابتشده | قرارداد، فیش، واریز بانکی، حضور و غیاب و سابقه بیمه |
| مابهالتفاوت حداقل مزد | تفاوت مزد پرداختی با حداقل مزد قانونی همان دوره، در صورت شمول قانون کار | فیشها، واریزیها، قرارداد و مصوبات مزد سال مربوط |
| اضافهکاری و کار در روزهای خاص | بر اساس ساعات کار اثباتشده و قواعد مربوط به اضافهکاری، شبکاری، نوبتکاری یا جمعهکاری | تایمشیت، شیفت، پیامهای کاری، گزارش ورود و خروج و شاهد |
| عیدی و پاداش سالانه | برای یک سال کامل معادل ۶۰ روز آخرین مزد با رعایت سقف ۹۰ روز حداقل مزد روزانه؛ برای کارکرد کمتر به نسبت مدت | مدت کارکرد، مزد مبنا، فیش پایان سال و رسید پرداخت |
| حق سنوات یا مزایای پایان کار | در حالت معمول خاتمه قرارداد، برای هر سال سابقه معادل یک ماه آخرین حقوق طبق ماده ۲۴ | تاریخ شروع و پایان، قراردادها، آخرین حقوق و تسویههای قبلی |
| مانده مرخصی استحقاقی | مطالبات مربوط به مرخصی در زمان فسخ، خاتمه قرارداد، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی یا تعطیلی کارگاه | دفتر مرخصی، درخواستها، حضور و غیاب و سابقه تأییدشده |
| مزایای قانونی و قراردادی | حق مسکن، کمکهزینه اقلام مصرفی، حق اولاد و مزایایی که بر اساس قانون، قرارداد یا عرف قابل مطالبهاند | فیش حقوقی، قرارداد، رویه پرداخت کارگاه و شرایط احراز هر مزیت |
مطالبه سابقه و حق بیمه با طلب نقدی حقوق یکسان نیست و ممکن است پیگیری مرتبط با تأمین اجتماعی نیز لازم باشد. اگر بیمه شما ناقص یا اصلاً رد نشده، راهنمای شکایت بابت عدم پرداخت بیمه را جداگانه بررسی کنید.
نمونه متن شکایت از کارفرما بابت حقوق، عیدی و سنوات
متن خواسته باید با وضعیت واقعی پرونده سازگار شود. نمونه زیر فقط قالب اولیه است؛ مبلغها، تاریخها و عناوین را بر اساس قرارداد و مدارک خودتان جایگزین کنید:
اینجانب از تاریخ [تاریخ شروع] تا [تاریخ پایان یا عبارت «تاکنون»] در کارگاه خوانده با سمت [عنوان شغلی] و مزد [مبلغ یا مبنای مزد] اشتغال داشتهام. با وجود انجام کار، مطالبات اینجانب شامل حقوق معوق دوره [بازه زمانی]، مابهالتفاوت مزد، عیدی و پاداش سالهای [سالها]، مزایای پایان کار، اضافهکاری اثباتشده و مانده مرخصی مطابق اسناد پیوست پرداخت نشده است. تقاضای رسیدگی، احراز میزان سابقه و مزد حسب مورد و صدور رأی بر پرداخت مطالبات قانونی پس از محاسبه و کسر مبالغ پرداختشده را دارم.
اگر خواسته شما فقط عیدی و سنوات است، همان دو مورد را نگه دارید و بقیه عنوانها را حذف کنید. خواستهای که در آن چیزی مطالبه شده که مدرکش را ندارید، کل پرونده را ضعیفتر نشان میدهد.
نحوه تکمیل تاریخ، مبلغ و بازه اشتغال
- بازه اشتغال: تاریخ دقیق شروع و پایان کار را بنویسید. اگر هنوز مشغول کارید، بهجای تاریخ پایان عبارت «تاکنون» بگذارید.
- دوره هر مطالبه: برای هر خواسته بازه خودش را جدا بنویسید؛ مثلاً حقوق معوق از فلان ماه تا فلان ماه، عیدی برای فلان سالها، سنوات برای کل سابقه.
- مبلغ یا مبنای مزد: اگر مزد توافقی دارید همان را بنویسید؛ اگر مدرک مزد ندارید، بهجای عدد دلخواه از عبارت «حداقل مزد قانونی همان دوره» استفاده کنید و محاسبه را از مرجع رسیدگی بخواهید.
- کسر پرداختها: هر مبلغی را که واقعاً گرفتهاید در متن اعلام کنید. پنهان کردن پرداختهای انجامشده معمولاً در جلسه رسیدگی به ضرر خودتان تمام میشود.
- اثبات رابطه: اگر کارفرما اصل رابطه کاری را انکار میکند، شرح دادخواست باید اثبات رابطه را هم پوشش دهد، نه فقط مبلغ را.
کارگر و کارفرما هرکدام چه چیزی را باید اثبات کنند؟
طبق ماده ۸۷ آیین دادرسی کار، اثبات وجود رابطه کاری، میزان سابقه و مزد و مزایای بالاتر از حداقل قانونی بر عهده کارگر است. در مقابل، کارفرما باید پرداخت حقوق مورد ادعا یا عدم شمول قانون کار بر رابطه طرفین را اثبات کند. بنابراین بهتر است کارگر فقط به ادعای «پرداخت نشده» اکتفا نکند و مدارک اشتغال، میزان مزد و دوره مطالبه را ارائه دهد.
چکلیست مدارک شکایت از کارفرما بابت حقوق
- قرارداد کار، تمدیدها، احکام حقوقی و شرح شغل؛
- فیش حقوقی و پرینت کامل واریزهای بانکی دوره مورد مطالبه؛
- سوابق بیمه و لیست ماههایی که نام کارگر ثبت شده است؛
- کارت ساعت، تایمشیت، برنامه شیفت و گزارش ورود و خروج؛
- پیامها، ایمیلها و مکاتباتی که مبلغ مزد یا ساعات کار را نشان میدهند؛
- درخواستهای مرخصی و سابقه مرخصی استفادهشده یا باقیمانده؛
- برگه تسویه، رسیدهای پرداخت، نامه پایان کار یا استعفا؛
- یک جدول ماهبهماه از مبلغ مورد انتظار، مبلغ دریافتی و مابهالتفاوت.
اصل اسناد را نگه دارید و نسخه خوانا برای پرونده تهیه کنید. اگر قرارداد ندارید، واریزها، بیمه، حضور و غیاب و مکاتبات کاری اهمیت بیشتری پیدا میکنند. مقاله اثبات رابطه کاری بدون قرارداد راههای اثبات را توضیح میدهد.
مراحل شکایت از کارفرما بابت حقوق
۱. تهیه جدول مطالبات
برای هر ماه یا سال، مزد مبنا، ساعات اضافه، عیدی، سنوات و پرداختهای دریافتشده را جدا کنید. این جدول از تکرار یا جمعزدن اشتباه خواستهها جلوگیری میکند و پاسخ به دفاع کارفرما را آسانتر میسازد.
۲. ثبت دادخواست از مسیر رسمی جاری
دادخواست باید از مسیر و سامانهای ثبت شود که در زمان اقدام توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا اداره کار محل اعلام شده است. اطلاعات هویتی طرفین، نشانی کارگاه، بازه اشتغال، نوع خواسته و مدارک را دقیق وارد کنید و رسید ثبت را نگه دارید.
۳. رسیدگی در هیأت تشخیص
هیأت تشخیص اظهارات و اسناد طرفین را بررسی میکند و در صورت نیاز ممکن است تحقیق محلی یا کارشناسی مطرح شود. رأی این هیأت طبق ماده ۱۵۹ قانون کار از تاریخ ابلاغ ۱۵ روز فرصت اعتراض دارد.
۴. اعتراض و هیأت حل اختلاف
اگر یکی از طرفین در مهلت مقرر اعتراض کند، پرونده در هیأت حل اختلاف بررسی میشود. اعتراض باید به بخشهای مشخص رأی، محاسبات یا دلایل پرونده پاسخ دهد؛ تکرار شرح دادخواست بدون اشاره به ایراد رأی معمولاً کافی نیست.
۵. اجرای رأی قطعی
آرای قطعی مراجع حل اختلاف طبق ماده ۱۶۶ قانون کار و آییننامه آن از طریق اجرای احکام دادگستری اجرا میشوند. محکومله باید نسخه مصدق رأی قطعی ابلاغشده را همراه درخواست اجراییه به مرجع اجرای صالح ارائه کند. اقدامهایی مانند شناسایی و توقیف اموال تابع مقررات اجرای احکام و وضعیت محکومعلیه است و نباید پیش از بررسی پرونده نتیجهای قطعی وعده داده شود.
اگر رابطه کاری تمام شده یا کارفرما تعطیل کرده باشد
پایان همکاری، استعفا یا اخراج معمولاً مطالبات ایجادشده در دوره اشتغال را از بین نمیبرد؛ اما نوع خاتمه میتواند بر بعضی خواستهها اثر بگذارد. اگر اختلاف شما علاوه بر حقوق درباره اخراج و ادامه کار است، شرایط بازگشت به کار را نیز جداگانه بررسی کنید.
در مورد شرکت تعطیل یا منحلشده، ابتدا باید شخصیت صحیح خوانده، وضعیت ثبتی شرکت و مدیر یا مدیران تصفیه مشخص شود. مسئولیت شخص حقوقی را نباید بدون مبنای قانونی مستقیماً به مدیران یا سهامداران منتقل کرد. درباره کارفرمای شخص حقیقی نیز نشانی و داراییهای قابل شناسایی در مرحله اجرا اهمیت دارد.
نقش وکیل در پرونده مطالبات کارگر
در پروندههایی که چند سال سابقه، پرداختهای نامنظم، قرارداد شفاهی، اختلاف در ساعات کار یا تسویههای متعدد وجود دارد، محاسبه و ارائه منظم اسناد اهمیت زیادی پیدا میکند. وکیل اداره کار برای محاسبه و مطالبه حقوق میتواند خواستهها را تفکیک، مدارک را با بار اثبات هر طرف تطبیق و لایحه اعتراض یا اجرای رأی را تنظیم کند.
برای بررسی اولیه، تاریخ کار، مبلغ مزد، وضعیت بیمه و جدول پرداختها را آماده کنید و از طریق تماس با وکیل درباره خدمات و هزینه هر مرحله سؤال کنید.
سؤالات متداول درباره شکایت بابت حقوق و سنوات
بدون قرارداد کتبی هم میتوان حقوق را مطالبه کرد؟
بله، اما کارگر باید رابطه کاری، سابقه و مزد مورد ادعا را با مدارکی مانند بیمه، واریز بانکی، حضور و غیاب، مکاتبات یا سایر قرائن اثبات کند. نبود قرارداد معمولاً اثبات را دشوارتر میکند، نه اینکه حق شکایت را از بین ببرد.
برای شکایت حقوق معوق مهلت ۳۰روزه وجود دارد؟
قانون کار برای همه مطالبات مزدی یک مهلت عمومی ۳۰روزه تعیین نکرده است؛ بااینحال بعضی درخواستهای مرتبط ممکن است مهلت خاص داشته باشند و تأخیر طولانی نیز دسترسی به اسناد و شهود را دشوار میکند. بهتر است مطالبه بدون تعلل بررسی شود.
عیدی کارکرد کمتر از یک سال چگونه محاسبه میشود؟
مبنای قانونی ۶۰ روز مزد برای یک سال کامل با رعایت سقف مقرر است. برای کارکرد کمتر از یک سال، مبلغ به نسبت روزهای کارکرد محاسبه میشود و سقف نیز متناسب با همان مدت در نظر گرفته میشود.
اگر کارفرما بگوید حقوق را نقدی پرداخت کرده چه میشود؟
مطابق ماده ۸۷ آیین دادرسی کار، اثبات پرداخت حقوق مورد ادعا بر عهده کارفرماست. رسید معتبر، سند بانکی یا سایر مدارک پرداخت بررسی میشوند و مرجع رسیدگی درباره ارزش آنها تصمیم میگیرد.
آیا در زمان اشتغال هم میتوان بابت حقوق شکایت کرد؟
ادامه رابطه کاری بهخودیخود مانع مطالبه حقوق پرداختنشده نیست. بااینحال، شیوه اقدام، حفظ مدارک و آثار عملی اختلاف در محیط کار بهتر است پیش از ثبت دادخواست ارزیابی شود.
متن شکایت از کارفرما بابت عیدی و سنوات را چطور بنویسیم؟
در متن، بازه اشتغال، مبنای مزد و سالی که عیدی آن پرداخت نشده را جدا مشخص کنید و سنوات را برای کل سابقه بخواهید. نمونهای که در بخش نمونه متن شکایت همین صفحه آمده را بردارید، عنوانهای اضافه را حذف کنید و فقط همان دو خواسته را نگه دارید. محاسبه نهایی را از مرجع رسیدگی بخواهید، نه اینکه عدد تخمینی بنویسید.
رسیدگی در اداره کار رایگان است؟
اصل دادرسی کار رایگان است، اما ممکن است خدمات جانبی مانند احراز هویت، تهیه نسخه مدارک، کارشناسی در موارد لازم یا استفاده از وکیل هزینه جداگانه داشته باشد.
